و روشن است كه اين رقم بيان صحيح نيست پس بنا بر اين بايد گفت كه خداوند متعال ابتداء ابهام گوئى كرده و سپس توضيح داده كه دلهاى آنها از سنگ سخت‌تر است ولى نه با كلمهء او اشد بلكه با اين تقسيم بندى كه از سنگها به عمل آورده وَ إِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ . . . يعنى پس بنا بر اين دلهاى شما از سنگ سخت‌تر است چون پاره از آنها سرمايه بركات و خيرات است و نهرهاى آب از آن روان و منافع و خدماتى براى بشر دارد و بعضى از سنگ‌ها اگر جويها لبريز از آب ندارد لا اقل شكافى بر ميدارد و قطرات آبى از آن خارج مىشود گر چه به حد آن جويبارها نميرسد ولى اين دلها نه تنها منشأ خيرات و خدمات ارزنده نيستند ، بلكه روزنهء خير و اميدى از آنها ديده نميشود . سپس خداوند متعال فرمود وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ بعضى از سنگهاى هنگامى كه بنام خدا و نام اولياء خدا محمد و على و فاطمه و حسنين و خاندان پاكيزه‌شان صلوات اللَّه عليهم اجمعين سوگند داده شوند از اثر احساس و درك عظمت مقام آنان متزلزل شده و از بالاى كوه سقوط ميكنند اما در دل تاريك و قساوت بار شما از اين احساسات خبرى نيست و خداوند هم از كردار شما غافل نيست و عالم و آگاه است و مطابق عدل خويش شما را كيفر خواهد داد و كيفرش ظالمانه نيست . حساب دقيق و شديد و عذاب دردناك در انتظار شما است . و اين توصيفى كه خدا از دلهاى آنان در اين آيات نموده نظير توصيفى است كه در سورهء نساء 52 آمده است ( أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ فَإِذاً لا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيراً ) اگر بهره‌اى از قدرت و ثروت داشته باشند خردلى بمردم خير نميرسانند . و همچنين توصيفى كه از سنگها فرموده همانند بيانى است كه در سورهء حشر 21 دارد و لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ . اگر اين قرآن را بر كوه فرود آوريم خواهى ديد كه از احساس خوف و خشيت الهى فرو ميريزد و در فضا پراكنده ميگردد . و اين نكوهش و سركوبى خداوندى هم متوجه قوم يهود و گروه دشمنان اسلام هم - هست ولى طائفهء يهود چون عناد بيشترى داشتند از دو راه خطاكار بودند و از دو جهت با اسلام مخالفت ميكردند . شايد مقصود اين باشد كه هم راه لجاج و عناد و دشمنى علنى و هم از راه نفاق و دوروئى و اظهار اسلام به منظور كوبيدن اسلام و اين گونه توبيخ و نكوهش براى قوم يهود خيلى سنگين و گران آمد و لذا گروهى از بزرگان و زبان آوران آنها بر پيغمبر اسلام صلّى اللَّه عليه و آله شوريده و اعتراض نموده گفتند يا محمد صلّى اللَّه عليه و آله تو دارى از ما بدگوئى ميكنى و دلهاى ما را بر خلاف واقع و صفائى كه دارند و خدا هم خوب ميداند ، قساوت بار و سخت‌تر از سنگ ميدانى ما قوم يهود اهل خير هستيم و خدمات فراوانى را انجام ميدهيم و روزه ميگيريم صدقه ميپردازيم و با فقراء و مستمندان مواسات و برادرى مينمائيم . رسول